Lees eens: Israëlvisies in beweging

 

Israëlvisies in beweging: gevolgen voor kerk, geloof en theologie, Steven Spaas (Brevier uitgeverij, Kampen, 2014)

Wij ontvingen twee besprekingen van dit boek. De eerste bespreking is van Marc Cornelis en de tweede bespreking is van de hand van Jart Voortman.

 

Het boek ‘Israëlvisies in beweging’ door Steven Paas is theologisch en historisch een degelijke studie over veranderende Israëlopvattingen. De hoofdlijn is een kritische beschouwing van de beweging van het Israëlisme of ‘Christian Zionism’.

 

Reeds in een ‘Woord vooraf’ worden ondermeer volgende pertinente vragen gesteld: Waarom identificeren medechristenen zo gemakkelijk het huidige etnische Israël met het Israël van de Bijbel? Waarom denken zij dat in Gods heilsplan het Joodse volk een prominentere plaats inneemt dan enig ander volk? Waarom verwachten zij dat het Joodse volk als natie zich zal bekeren tot Christus en de Kerk tot bloei zal brengen? Waarom steunen zij het Joodse Zionisme, ook als uitwassen van die ideologie geleid hebben tot onrecht voor anderen?

 

De beweging van het Israëlisme is in haar verwachtingen van een aards Zion het gevolg van een bepaalde methode van bijbellezen, waarbij aan alle teksten een letterlijke betekenis gegeven wordt. Binnen het Israëlisme wordt het ene en unieke verbond van de genade in Christus tekortgedaan. Uit alle volken kiest God mensen die zich in geloof overgeven aan Jezus Christus. Zij zijn het ware Israël van God, de Kerk of Ecclesia, bestaande uit gelovige Joden en niet-Joden. En de vestiging van de staat Israël in 1948 mag niet beschouwd worden als voorzien in Gods heilsplan. Het huidige Israël en het Joodse volk kunnen geen aanspraak maken op de status van erfgenamen van het Bijbelse Israël.

 

De Holocaust heeft de verhouding tussen christenen en joden van beide kanten sterk beïnvloed. Christenen werden uitgedaagd in hun geloven, hun kerk-zijn en theologie bedrijven. Die uitdaging heeft geleid tot een vermenigvuldiging en een intensivering van theorievorming over Israël. Daardoor veranderde het karakter van het Israëlisme. Sommige aanhangers ervan radicaliseerden en ontwikkelden een negatieve kijk op de geschiedenis van de Kerk. In de extreme voorstelling van een twee-wegen-leer denkt men zelfs dat de Kerk en het Judaïstisch Israël twee aparte Bijbelse heilswegen vertegenwoordigen. Er zijn twee verbonden, het ene met de Joden en het andere met de niet-Joden. Van de meer gematigde aanhangers van het Israëlisme zijn velen gelukkig niet het besef kwijtgeraakt dat het zonder Christus onmogelijk is om God te kennen en te dienen. De Kerk beweert niet fysiek Israël te hebben vervangen, maar is ook niet geroepen om nabijbels etnisch Israël religieus te verafgoden. Pogend binnen de grenzen te blijven van het Bijbelse belijden over de heilsnoodzakelijkheid van Christus, bezetten vele naar het Israëlisme neigende christenen een tussenpositie: aan de ene kant keert men zich tegen het vijandsbeeld van de vervangingstheologie en anderzijds wil men wegblijven van een twee-wegen-leer.

 

De bezwaren tegen het Israëlisme zijn gericht op de ‘binnenchristelijke’ situatie. Ze zijn theologisch van aard, maar impliceren kritiek op ethisch terrein. Dit raakt de houding van het Israëlisme tegenover aspecten van de Israëlische politiek. Het gaat daarbij met name over de verhouding tussen de staat Israël en de Palestijnen binnen en buiten die staat. Het is tragisch dat kolonisten, meestal behorend tot het extreem-zionistische deel van de joodse orthodox-religieuzen, en hun Israëlistische supporters ervan overtuigd zijn dat ze de wil van God uitvoeren door het land op de West Bank van de Palestijnen af te pakken. Voor hen is dit Judea en Samaria van het Bijbels Israël, waarop ook het hedendaagse Joodse volk goddelijk recht heeft. In het Kairos-Palestina-Document van 11 december 2009 ‘verklaren Palestijnse kerken en christenen dat de militaire bezetting van hun land een zonde is tegen God en de mensheid en dat elke theologie die de onderdrukking wettigt veraf staat van de christelijke leer, omdat de ware christelijke theologie een theologie is van liefde en solidariteit met de verdrukten en een roep tot gerechtigheid en gelijkwaardigheid tussen volken’.

 

Zij die op een onbijbelse wijze gefascineerd zijn door Israël, hetzij in liefde hetzij in haat, hebben Christus gedecentraliseerd of Hem zelfs volledig buiten hun gezichtsveld geplaatst. Dit verstoort bij hen onmiddellijk de relatie met God. Niet Israël, maar Christus is de meest volmaakte uitdrukking van God zelf, in wie de wereld licht en heil vindt. In het algemeen neigt het Israëlisme ertoe om op zwakke en arme grondbeginselen terug te vallen door fysiek Israël naast Christus en de Kerk te plaatsen. In tegenstelling tot massale bekering tot het christendom – de droom van het Israëlisme – vertoont hedendaags Israël geen tekenen van zo een nationale omkeer.

 

De auteur, Steven Paas, geeft vier aanbevelingen, die ik hier in het kort weergeef.

 

1. Het is essentieel om te beseffen dat het kennen van Jezus Christus centraal staat in het verstaan van de Schrift. In de exegese van de Schrift is er geen plaats voor twee beheersende uitgangspunten: Christus en Israël.

2. Het is belangrijk te erkennen dat enerzijds Bijbels Israël en anderzijds het hedendaagse Joodse volk of de staat Israël twee verschillende zaken zijn. De vrede van Jeruzalem, zozeer gewenst door joden en christenen, hangt niet af van geografisch en etnisch Jeruzalem, maar van Christus want Hij is onze vrede.

3. Het fysieke Israël van nu is niet meer of niet minder de erfdrager van de verbondsrechten dan alle andere volken die van God dezelfde rechten ontvingen.

4. Normalisering van de verhouding, zich uitend in christelijke naastenliefde en afkeer van Jodenhaat, gaat samen met een zendingshouding. Ook de Joden moeten horen over de genade en de overwinning van Christus. Het ‘christelijke’ Zionisme, dat vaak de geest van het Israëlisme karakteriseert, vervormt de Blijde boodschap.

 

Bewust heb ik voor dit waardevol boek een uitgebreide recensie gemaakt om iets van de inhoud, de stijl en de taal van het werk te laten kennen. Het boek bevat ook vele voetnoten en een uitgebreide bibliografie. Als theologisch geschoolde en als geïnteresseerde in de problematiek van het Israëlisch-Palestijns conflict en van de andere staten in het Midden-Oosten heb ik dit boek met veel voldoening gelezen. Graag wil ik dit boek aanbevelen en een ruime verspreiding toewensen.

 

Mark Cornelis, pr. – Leuven

 


 

Theologische kritiek op christenzionisme

 

De enige weg tot verlossing

 

Door een groeiende stroom aan informatie komt het christenzionisme met zijn rooskleurige visie op het heilige land steeds meer onder druk te staan. Steven Paas schreef een boek, waarin hij een theologische weerlegging formuleert van wat hij Israëlisme noemt: ‘de religieuze ideologie, die buitengewoon geboeid is door de etnische, geografische en godsdienstige verschijningsvorm van het na Bijbelse Israël.’

 

Steven Paas beschrijft in Israëlvisies in beweging hoe met name na de gruwelen van Tweede Wereldoorlog er een proces in de kerken op gang is gekomen van hernieuwde aandacht voor de Joodse wortels van het Christelijk geloof. Soms is de liefde voor het jodendom verbonden met een verwachting dat met de stichting van de staat Israël er een nieuwe periode in de heilsgeschiedenis is ingeluid.

 

Menigmaal worden in de opgekomen liefde voor het Jodendom grote woorden niet vermeden. De stelling, dat na Auschwitz theologie nooit meer hetzelfde zal kunnen zijn (Hans Jansen, Sam Gerssen) en het geloof, dat de staat Israël het grootste teken is van het komende Koninkrijk van God, dat de wereld ooit gezien heeft (W. Glashouwer).

 

Paas is zeer bezorgd dat in het christenzionisme en de aandacht voor judaïca bij velen het eigene van het christelijk geloof op losse schroeven wordt gezet. ́Het verafgoden van hedendaags etnisch Israël als bewijs van Gods verbondstrouw lijkt op wat het oude Israël deed toen het in de woestijn danste rond een gouden kalf! ́

 

Tegelijk heeft Paas oog voor onderlinge verschillen tussengelovigen met een overdreven bewondering voor alles met het hedendaagse Israël te maken heeft. Niet iedereen verbindt zijn enthousiasme voor het Jodendom met het geloof in een strak eindtijdschema. En niet allen die gebiologeerd zijn door het Jodendom zijn aanhangers van de twee-wegen-leer, de gedachte dat Joden op grond van het verbond dat God met hen is aangegaan Christus niet nodig hebben.

 

Herhaaldelijk formuleert Paas zijn belangrijkste bezwaar tegen Israëlisme: door Israël een uitzonderingspositie toe te kennen, wordt de eenheid van de Bijbelse boodschap aangetast. De centrale boodschap van het Nieuwe Testament is dat we door Jezus Christus vergeving van zonden ontvangen. Die boodschap is even geldig voor heidenen als voor joden. Een specifieke etnische afkomst creëert geen nieuwe voorwaarden bij God.

 

Paas verzuimt een sociologische illustratie te geven van het theologisch hellende vlak van het ́Israëlisme ́: de tendens in bepaalde evangelische kringen om joodse gebruiken opnieuw in te voeren: het vieren van de sabbat, het koosjereten, enz. Incidenteel komt het zelfs voor dat men volledig toetreedt tot het Jodendom.

 

Vele christenzionisten zien in de stichting van de staat Israël en de terugkeer van de Joden naar hun land een teken van het spoedige einde van de wereld. Paas heeft Bijbelse bezwaren tegen deze voorstelling van zaken. Er wordt in het Nieuwe Testament niet gesproken over een terugkeer van de joden naar het land en er zijn geen nieuwtestamentische woorden te vinden over een herstel van het Davidische koninkrijk. Jezus Christus is de vervulling van de oudtestamentische beloften. Hij is de enige weg tot verlossing.

 

Verder bevat Israëlvisies in beweging veel documentatie over de houding tegenover het Jodendom in de loop van de kerkgeschiedenis. Uitgebreid wordt er ingegaan op de verwachtingen die er waren bij de Engelse puriteinen, de Duitse Piëtisten en bij auteurs in de periode van de Nederlandse Nadere Reformatie. Ook is het boeiend om over de naoorlogse ontwikkelingen in Nederland te lezen bij de verschillende reformatorische denominaties, de baptisten, de pinksterbeweging, enzovoorts.

 

Paas erkent wel dat er veel onrecht is in het zogenaamde heilige land, maar de verontwaardiging daarover neemt geen prominente plaats in

 

Het betoog van Paas zou echter sterker zijn als hij nog een ander argument in stelling bracht, namelijk dat het christen-zionistisch gedachtengoed immoreel is. De staat Israël pakt grond af van Palestijnen, vernietigt doorlopend gebouwen en huizen, discrimineert in eigen land het Palestijnse volksdeel door bouwvergunningen te weigeren, bouwt illegale nederzettingen, steelt water en andere natuurlijke grondstoffen, belemmert handel, enz.  

 

De organisatie Christenen voor Israël trekt zich hier niets van aan en zegt dat de nederzettingen in de West Bank niet illegaal zijn en dat er geen sprake is van een bezetting van de Westelijke Jordaanoever. In de laatste gebedsbrief wordt opgeroepen te bidden dat de boycotacties tegen Israël ́met vruchteloosheid geslagen zullen worden ́. Uiteraard wordt er niet voorbede gevraagd voor de Palestijnse gezinnen die de staat Israël de afgelopen periode dakloos heeft gemaakt (zie hiervoor www.jordanvalleysolidairity.org).

 

Paas erkent wel dat er veel onrecht is in het zogenaamde heilige land, maar de verontwaardiging daarover neemt geen prominente plaats in. Hij heeft vooral theologische bezwaren.

 

Jammer, want voor de rest is het een goed en gedocumenteerd boek.

 

Jart Voortman

http://www.opengeloven.net/files/boekb%20israelisme.pdf

 

Lees ook:

http://www.brevieruitgeverij.nl/boeken/9789491583353/israelvisies-beweging.html

http://www.brevieruitgeverij.nl/wp-content/uploads/2013/12/Isra%C3%ABlvisies-in-beweging-fragment.pdf (inhoudsopgave en woord vooraf)

http://www.cip.nl/artikel/39824/Isra%C3%ABlvisies-in-beweging